Η σύνδεση ανάμεσα στα EEG microstates, μικρές, σταθερές στιγμές δραστηριότητας στον εγκέφαλο που διαρκούν δεκάδες–εκατοντάδες χιλιοστά του δευτερολέπτου και στη συναισθηματική ρύθμιση είναι ένα από τα πιο ζωντανά πεδία στη νευροεπιστήμη. Χρησιμοποιείται για να καταλάβουμε πώς ο εγκέφαλος οργανώνει στιγμιαίες καταστάσεις επεξεργασίας πληροφοριών και πώς αυτές συνδέονται με συναισθήματα, προσοχή και αυτοπαρατήρηση.
Όταν μιλάμε για την επίδραση της κλασικής μουσικής σε καταθλιπτικούς ασθενείς, δεν εννοούμε απλώς «βαθιά συγκίνηση».
Μιλάμε για αλλαγές στην προσωρινή αλληλουχία των EEG microstates, που αντανακλά διαφορετικές λειτουργικές καταστάσεις του εγκεφάλου όπως σιωπηλή επεξεργασία, εγρήγορση ή εσωτερικός διάλογος, και πώς αυτές επηρεάζουν τον συναισθηματικό τόνο και την ευθυγράμμιση με το περιβάλλον.
Ας σκεφτούμε δύο πολύ διαφορετικούς συνθέτες, όπως ο Bach και ο Mahler.
Ο Bach χαρακτηρίζεται από αναπτυγμένη πολυφωνία, σταθερή ρυθμική δομή και διαυγή σχέδια.
Η ακρόαση τέτοιων μοτίβων τείνει να προάγει επικέντρωση στην πρόβλεψη και στην τακτική δομή.
Αυτό δείχνει, σε EEG, αύξηση σε microstates που συνδέονται με σταθερό ρυθμό και προσανατολισμό, δηλαδή περιοχές όπου ο εγκέφαλος αναμένει και επαναλαμβάνει μοτίβα. Αυτό μπορεί να μειώσει την αίσθηση διάχυτης, ακανόνιστης σκέψης που είναι συχνή σε καταθλιπτικές καταστάσεις.
Ο Mahler, από την άλλη, χρησιμοποιεί εκτεταμένες δυναμικές μεταπτώσεις, υπερβάσεις και δραματικές ανατροπές.
Η μουσική του πυροδοτεί microstates που αντανακλούν μεγάλες μεταβάσεις σε εγκεφαλικά δίκτυα, ενεργοποίηση πιο ευμετάβλητων κύκλων εγρήγορσης και μεγαλύτερη συμμετοχή δικτύων σχετικών με συναισθηματική επεξεργασία.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε εντονότερη συναισθηματική αναδραστικότητα, που για μερικούς ασθενείς μπορεί να λειτουργήσει θετικά (απελευθέρωση καταπιεσμένων συναισθημάτων), ενώ για άλλους μπορεί να φανεί φορτιστικά δυσάρεστη.
Σε καταθλιπτικούς ασθενείς, η νευροεπιστημονική έρευνα δείχνει ότι:
Οι microstates που σχετίζονται με αυτοαναστοχασμό και αυτοματοποιημένη αρνητική σκέψη (τύπου default mode network) τείνουν να είναι υπερβολικά ενεργοί και μακράς διάρκειας, κάτι που συσχετίζεται με επίμονη αρνητική διάθεση.
Η ακρόαση μουσικής με καθαρό, προβλέψιμο μοτίβο (όπως του Bach) μπορεί να αναδιαμορφώσει την συχνότητα και τη διάρκεια αυτών των microstates, ενισχύοντας δίκτυα που υποστηρίζουν προσοχή προς τα έξω και δομημένη επεξεργασία, μια μορφή εγκεφαλικής επανεκπαίδευσης.
Η μουσική με μεγάλη συναισθηματική κλίση και δυναμικό εύρος (όπως του Mahler) τείνει να ενεργοποιεί δίκτυα που σχετίζονται με συναισθηματική επεξεργασία και επανεπεξεργασία εμπειριών, πράγμα που μπορεί να επιφέρει βαθύτερη αλλά πιο ευμετάβλητη αλλαγή στα μοτίβα microstates, συχνά με πιο έντονες συναισθηματικές «εκρήξεις» ή μεταπτώσεις.
Το σημαντικό εδώ δεν είναι ποιος συνθέτης είναι «καλύτερος».
Είναι ότι διαφορετικές δομές μουσικής επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στα εγκεφαλικά κυκλώματα.
Για ένα άτομο με κατάθλιψη, αυτό σημαίνει:
Μουσική όπως του Bach μπορεί να σταθεροποιήσει μοτίβα επεξεργασίας, μειώνοντας την εσωτερική διάχυτη σκέψη και ενισχύοντας τη δομή·
Μουσική όπως του Mahler μπορεί να διεγείρει δίκτυα συναισθηματικής επεξεργασίας, προσφέροντας χώρο για ηχητική έκφραση και συναισθηματική απελευθέρωση.
Από την πλευρά των EEG microstates, η κλασική μουσική μπορεί να:
Μειώσει τη διάρκεια και την υπεραντοχή των microstates που σχετίζονται με δυσλειτουργική αυτοαναστοχαστική δραστηριότητα,
Αυξήσει τις μεταβάσεις σε microstates που συνδέονται με προσανατολισμένη προσοχή και αισθητηριακή επεξεργασία,
Επαναφέρει μια πιο φυσιολογική ισορροπία ανάμεσα στα δίκτυα «εσωτερικού» και «εξωτερικού» προσανατολισμού.
Αυτό που γίνεται φανερό από νεότερες μελέτες είναι ότι η κλασική μουσική δεν δουλεύει απλώς επ’ ευκαιρία.
Μπορεί να λειτουργεί σαν ρυθμιστικό ερέθισμα για εγκεφαλικές λειτουργίες που στην κατάθλιψη είναι δυσλειτουργικές και αυτό φαίνεται καθαρά όταν παρακολουθούμε τα EEG microstates να αλλάζουν ρυθμό, διάρκεια και μετάβαση υπό την επίδραση διαφορετικών μορφών μουσικής.
Με άλλα λόγια, η μουσική δρα όχι ως συναίσθημα μόνο, αλλά ως λειτουργική τροποποίηση εγκεφαλικών δικτύων και αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να έχει πραγματικά μετρήσιμα αποτελέσματα στη συναισθηματική ρύθμιση των ασθενών.
