Όταν μιλάμε για εμμηνόπαυση, οι περισσότεροι σκέφτονται τις εξάψεις, τις εφιδρώσεις, τις διακυμάνσεις της διάθεσης και τη διακοπή της περιόδου. Αυτά είναι τα εμφανή.
Αυτό που μένει συνήθως εκτός συζήτησης είναι το τι αλλάζει βαθύτερα στο σώμα και ειδικά στο έντερο. Και όμως, το έντερο δεν είναι απλώς ένα όργανο πέψης. Είναι ένα ορμονικό, ανοσολογικό και νευροενδοκρινικό κέντρο. Και στην εμμηνόπαυση παίζει ρόλο πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο φανταζόμαστε.Στο έντερο ζει το μικροβίωμα, δηλαδή τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί που συνεργάζονται μαζί μας καθημερινά. Παράγουν βιταμίνες, ρυθμίζουν τη φλεγμονή, επηρεάζουν το ανοσοποιητικό, συνομιλούν με τον εγκέφαλο και συμμετέχουν ενεργά στον μεταβολισμό των ορμονών. Καθ’ όλη τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ζωής, τα οιστρογόνα και το μικροβίωμα βρίσκονται σε μια δυναμική ισορροπία. Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται στην εμμηνόπαυση, τα συμπτώματα δεν είναι τυχαία.
Υπάρχει μια ομάδα βακτηρίων στο έντερο που ονομάζεται estrobolome. Αυτά τα βακτήρια έχουν την ικανότητα να μεταβολίζουν τα οιστρογόνα. Συμμετέχουν στην επαναρρόφησή τους από το έντερο πίσω στην κυκλοφορία και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό πόσα ενεργά οιστρογόνα θα υπάρχουν στο σώμα. Όταν το μικροβίωμα είναι πλούσιο και ισορροπημένο, το estrobolome λειτουργεί σωστά. Όταν όμως μειώνεται η ποικιλομορφία των μικροβίων, κάτι που συμβαίνει συχνά με την ηλικία, το στρες, τις δίαιτες και τα φάρμακα, τότε η διαθεσιμότητα των οιστρογόνων πέφτει ακόμη περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης δεν οφείλονται μόνο στις ωοθήκες αλλά και στο έντερο.
Η πτώση των οιστρογόνων δεν επηρεάζει μόνο τη θερμορύθμιση και τη διάθεση. Επηρεάζει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, την κατανομή του λίπους και τη φλεγμονή. Πολλές γυναίκες μου λένε ότι δεν άλλαξαν τίποτα στη διατροφή τους αλλά άρχισαν να παίρνουν βάρος, κυρίως στην κοιλιά. Αυτό δεν είναι θέμα θερμίδων αλλά μεταβολικής ανακατανομής. Το μικροβίωμα παίζει εδώ καθοριστικό ρόλο. Ένα διαταραγμένο μικροβίωμα αυξάνει τη διαπερατότητα του εντέρου, επιτρέπει σε μικροβιακά μόρια να περνούν στο αίμα και δημιουργεί χαμηλόβαθμη φλεγμονή. Η φλεγμονή αυτή ενισχύει την ινσουλινοαντίσταση και ευνοεί την αποθήκευση λίπους, ειδικά στο σπλαχνικό διαμέρισμα.
Παράλληλα, το έντερο επικοινωνεί άμεσα με τον εγκέφαλο μέσω του άξονα εντέρου εγκεφάλου. Το μικροβίωμα επηρεάζει τη σύνθεση νευροδιαβιβαστών όπως η σεροτονίνη και το GABA. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γυναίκες στην εμμηνόπαυση εμφανίζουν άγχος, ευερεθιστότητα, κακό ύπνο ή ακόμη και καταθλιπτική διάθεση. Ένα έντερο σε δυσβίωση στέλνει λάθος σήματα στον εγκέφαλο. Όταν το μικροβίωμα εξισορροπείται, η διάθεση συχνά βελτιώνεται χωρίς να χρειαστεί φαρμακευτική παρέμβαση.
Ένα άλλο συχνό σύμπτωμα της εμμηνόπαυσης είναι το φούσκωμα, οι εναλλαγές δυσκοιλιότητας και διάρροιας και η δυσανεξία σε τρόφιμα που παλιότερα δεν δημιουργούσαν πρόβλημα. Τα οιστρογόνα επηρεάζουν την κινητικότητα του εντέρου και τη σύνθεση της χολής. Όταν μειώνονται, αλλάζει ο ρυθμός πέψης και η μικροβιακή ισορροπία. Αν το μικροβίωμα δεν προσαρμοστεί σωστά, εμφανίζονται λειτουργικά συμπτώματα που συχνά αποδίδονται λανθασμένα σε άγχος ή ηλικία.
Η υγεία των οστών συνδέεται επίσης με το έντερο. Το μικροβίωμα επηρεάζει την απορρόφηση ασβεστίου και μαγνησίου, αλλά και τη φλεγμονώδη δραστηριότητα που επηρεάζει την οστική ανακατασκευή. Στην εμμηνόπαυση, όπου ο κίνδυνος οστεοπενίας αυξάνεται, ένα υγιές έντερο λειτουργεί προστατευτικά. Δεν αρκεί η λήψη ασβεστίου αν το έντερο δεν μπορεί να το αξιοποιήσει σωστά.
Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ένα ακόμη κομμάτι του παζλ. Πάνω από το εβδομήντα τοις εκατό του ανοσοποιητικού βρίσκεται στο έντερο. Η εμμηνόπαυση συνοδεύεται από αλλαγές στην ανοσορρύθμιση και αυξημένη τάση για αυτοάνοσες ή φλεγμονώδεις καταστάσεις. Ένα ισορροπημένο μικροβίωμα βοηθά το ανοσοποιητικό να αντιδρά με μέτρο και όχι υπερβολικά.
Τι σημαίνουν όλα αυτά πρακτικά για μια γυναίκα στην εμμηνόπαυση; Πρώτον, ότι η αντιμετώπιση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην ορμονική υποκατάσταση ή στην ανοχή των συμπτωμάτων. Το έντερο πρέπει να μπει στο κέντρο της στρατηγικής. Η διατροφή παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, λαχανικά, όσπρια, φρούτα χαμηλού γλυκαιμικού φορτίου και ζυμωμένα τρόφιμα τρέφουν τα καλά βακτήρια. Η υπερβολική ζάχαρη και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα τρέφουν τη δυσβίωση.
Δεύτερον, η πρωτεΐνη είναι σημαντική όχι μόνο για τους μύες αλλά και για το μικροβίωμα. Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης βοηθά στη διατήρηση μυϊκής μάζας, που είναι κρίσιμη για τον μεταβολισμό στην εμμηνόπαυση. Τρίτον, η κίνηση, ειδικά το περπάτημα μετά τα γεύματα και η ήπια ενδυνάμωση, επηρεάζει θετικά τη σύνθεση του μικροβιώματος και μειώνει τη φλεγμονή.
Τέταρτον, ο ύπνος και η διαχείριση του στρες δεν είναι πολυτέλεια. Η κακή ποιότητα ύπνου αλλάζει άμεσα τη μικροβιακή ισορροπία και αυξάνει την όρεξη μέσω ορμονικών μηχανισμών. Το έντερο αντιλαμβάνεται το στρες και αντιδρά σε αυτό.
Τέλος, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η χρήση στοχευμένων προβιοτικών και πρεβιοτικών μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Όχι ως μαγική λύση αλλά ως εργαλείο επαναρύθμισης. Το σωστό προβιοτικό δεν είναι γενικό, είναι εξατομικευμένο και εντάσσεται σε συνολικό πλάνο.
Η εμμηνόπαυση δεν είναι το τέλος της υγείας. Είναι μια μετάβαση. Και κάθε μετάβαση απαιτεί προσαρμογή. Το έντερο είναι ο σύμμαχος που συχνά αγνοούμε. Όταν το φροντίσουμε, πολλά από τα συμπτώματα που θεωρούμε αναπόφευκτα μειώνονται ή εξαφανίζονται. Δεν πρόκειται για θεωρία ευεξίας αλλά για καθαρή βιολογία. Το σώμα δεν αποσυντονίζεται τυχαία. Προσπαθεί να προσαρμοστεί. Το μικροβίωμα είναι το κλειδί για να το βοηθήσουμε να το κάνει με τον σωστό τρόπο. Και αυτό είναι ένα μήνυμα που αξίζει να ακουστεί με ξεκάθαρο και κατανοητό από όλες εσάς τρόπο.
