Η Φινλανδία απέδειξε ότι το σχολικό bullying δεν είναι «φυσικό φαινόμενο».
Δεν μειώθηκε τυχαία. Μειώθηκε γιατί αποφάσισαν να κοιτάξουν εκεί που όλοι οι άλλοι γύριζαν το βλέμμα: στους σιωπηλούς θεατές.
Για χρόνια, η λογική σε όλο τον κόσμο ήταν η ίδια: όταν υπάρχει bullying, φταίει ο «κακός» μαθητής και το «αδύναμο» θύμα. Τιμωρούμε τον έναν, προστατεύουμε τον άλλον. Το αποτέλεσμα; Μια τρύπα στο νερό. Ο θυμός μεγάλωνε και η βία απλώς μετακόμιζε στην επόμενη γωνία.
Η Φινλανδία κατάλαβε κάτι που αλλάζει τα πάντα: το bullying είναι μια παράσταση που χρειάζεται κοινό. Αν το κοινό σταματήσει να γελάει, αν οι υπόλοιποι μαθητές σταματήσουν να μένουν σιωπηλοί, ο θύτης χάνει τη δύναμή του. Αυτό είναι το πρόγραμμα KiVa (Kiusaamista Vastaan – Κατά του Εκφοβισμού).
Δεν βασίστηκε σε κηρύγματα και απειλές. Βασίστηκε στην εκπαίδευση της ενσυναίσθησης. Στα σχολεία της Φινλανδίας, το KiVa δεν είναι μια ομιλία μια φορά το χρόνο. Είναι μάθημα. Είναι παιχνίδι ρόλων. Είναι εικονική πραγματικότητα.
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν το: «μην δέρνετε». Μαθαίνουν πώς να βλέπουν τη μοναξιά του άλλου. Μαθαίνουν πώς να παρεμβαίνουν χωρίς να γίνονται κι εκείνα στόχοι. Μαθαίνουν ότι ο «μάγκας» δεν είναι αυτός που επιτίθεται, αλλά αυτός που έχει το σθένος να πει «φτάνει».
Η λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά είναι η ομάδα KiVa σε κάθε σχολείο: όταν συμβαίνει ένα περιστατικό, δεν υπάρχει αποβολή με την πρώτη. Υπάρχουν συζητήσεις. Υπάρχει παρακολούθηση. Υπάρχει δέσμευση από τους συμμαθητές να στηρίξουν το θύμα. Όχι για να τον λυπηθούν — αλλά για να τον επαναφέρουν στην ομάδα.
Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο η μείωση της βίας. Ήταν η αλλαγή της ατμόσφαιρας. Τα παιδιά στη Φινλανδία νιώθουν πιο ασφαλή, όχι γιατί οι δάσκαλοι είναι αστυνόμοι, αλλά γιατί οι συμμαθητές τους είναι σύμμαχοι.
Και εδώ εμφανίζεται το οικονομικό και κοινωνικό κέρδος: ένα παιδί που εκφοβίζεται είναι ένας ενήλικας που θα παλέψει με την κατάθλιψη, την ανεργία, την κοινωνική απομόνωση. Η Φινλανδία διαπίστωσε ότι το να επενδύσεις στην ψυχική υγεία ενός δεκάχρονου παιδιού είναι η καλύτερη επένδυση για το μέλλον της χώρας.
Το KiVa δεν υπόσχεται έναν κόσμο χωρίς συγκρούσεις. Υπόσχεται κάτι πιο ουσιαστικό: κανένα παιδί δεν θα είναι μόνο του απέναντι στον φόβο. Δεν άλλαξαν τα παιδιά. Άλλαξαν τους κανόνες της αυλής.
