Μια διακήρυξη από τα δέντρα προς τους πολίτες, και από τους πολίτες προς τα δέντρα.
Το δέντρο είναι έμβιος οργανισμός, απαραίτητος για τη ζωή· δεν αποτελεί ένα άψυχο στοιχείο του αστικού διακόσμου.
Κάθε δέντρο στην πόλη έχει το δικαίωμα να τυγχάνει σεβασμού και να μην υφίσταται κακομεταχείριση ή κακοποίηση.
Για τον σκοπό αυτό, οι πολίτες σε κάθε γειτονιά οφείλουν να αναλαμβάνουν δράση, παρακολουθώντας και καταγράφοντας τις συνθήκες υπό τις οποίες η δημοτική αρχή συντηρεί το κάθε δέντρο, καθώς και να απαιτούν τη λήψη μέτρων που διασφαλίζουν την προστασία και την ασφάλεια των δέντρων, των ανθρώπων και της περιουσίας.
Κάθε δέντρο, εφόσον ασθενεί, έχει το δικαίωμα να λάβει φροντίδα. Κανένα δέντρο δεν πρέπει να υλοτομείται, εάν προηγουμένως δεν έχουν εξαντληθεί όλες οι δυνατές μέθοδοι για την ανάρρωση και τη θεραπεία του.
Κάθε δέντρο —είτε εντός είτε εκτός της πόλης— έχει το δικαίωμα αποκατάστασης του εδάφους στο οποίο αναπτύσσεται, συμπεριλαμβανομένης μιας κατάλληλης ζώνης προστασίας· έχει το δικαίωμα να απαλλαγεί από την άσφαλτο γύρω από τη βάση του κορμού του, καθώς και από στύλους, φανοστάτες ή άλλα αντικείμενα που ενδέχεται να βλάψουν την ύπαρξη ή την υγεία του.
Τα έργα αστικής ανάπλασης που αφορούν δέντρα πρέπει να διέπονται από πνεύμα διατήρησης· σε καμία περίπτωση τα δέντρα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απλά εμπόδια στις κατασκευαστικές εργασίες κατά τον επανασχεδιασμό πλατειών ή πεζοδρομίων.
Τα δέντρα πρέπει να θεωρούνται σημαντικότερα από οποιονδήποτε φανοστάτη, παλαιό ή νέο.
Κάθε δέντρο έχει το δικαίωμα να διατηρεί τη φυσική του μορφή και δεν επιτρέπεται να υποβάλλεται σε κορυφολόγημα, δραστικό κλάδεμα ή άλλες αλλοιώσεις που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία ή τη σταθερότητά του. Οι υπεύθυνοι για τέτοιες ενέργειες θα αντιμετωπίζουν αυστηρές κυρώσεις. Τα πεύκα και τα άλλα κωνοφόρα δεν πρέπει να κλαδεύονται, παρά μόνο για την αφαίρεση ξερών, στρεβλών ή κρεμάμενων κλαδιών. Οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση πρέπει να περιορίζεται σε επείγουσες περιπτώσεις και να διενεργείται με τρόπο που δεν θέτει σε κίνδυνο την υγεία ή τη ζωτικότητα των δέντρων. Απαγορεύεται αυστηρά το κλάδεμα που αποσκοπεί στην αφαίρεση του εσωτερικού τμήματος της κόμης, καθώς καθιστά τα πεύκα ψηλά, ασταθή, επικίνδυνα και ευάλωτα στους ανέμους.
Η υλοτόμηση δέντρων —είτε πρόκειται για μεμονωμένα δέντρα είτε για συστάδες/σειρές δέντρων— δεν πρέπει να οδηγεί στη δημιουργία «αστικών νησίδων θερμότητας» σε κανένα σημείο της πόλης. Μέσω προσεκτικού σχεδιασμού, η δημοτική αρχή οφείλει να αποτρέψει αυστηρά την ερημοποίηση και την υπερβολική τσιμεντοποίηση των αστικών περιοχών, διασφαλίζοντας τη φύτευση νέων, νεαρών δέντρων.
Χωρίς ώριμα δέντρα, τα νεαρά δενδρύλλια δεν μπορούν να επιβιώσουν από την υπερβολική ζέστη ή ένα μη βιώσιμο μικροκλίμα.
Η φύτευση νέων δέντρων πρέπει να πραγματοποιείται από καταρτισμένο, εξειδικευμένο προσωπικό. Δεν επιτρέπεται η φύτευση νέου δέντρου στον χώρο όπου προηγουμένως υπήρχε δέντρο που κόπηκε, εάν προηγουμένως δεν έχει αποκατασταθεί ο συγκεκριμένος χώρος και δεν έχει αναζωογονηθεί το έδαφος.
Για την προστασία του αστικού πρασίνου, κάθε δήμος οφείλει να επανασυστήσει άμεσα μια Υπηρεσία Δημόσιων Χώρων Πρασίνου, στελεχωμένη με δημοτικούς κηπουρούς που θα είναι επιφορτισμένοι με συγκεκριμένες ζώνες —στις οποίες θα χωρίζεται κάθε γειτονιά. Ο αριθμός του προσωπικού πρέπει να επαρκεί ώστε να διασφαλίζεται η κατάλληλη φροντίδα όλων των δημόσιων χώρων πρασίνου σε ολόκληρη την πόλη.
Δεν πρέπει να προβλέπονται απλουστευμένες διαδικασίες για την κοπή δέντρων από ιδιώτες· τα δέντρα σε ιδιωτικούς χώρους παρέχουν επίσης πολυάριθμες οικοσυστημικές υπηρεσίες στην κοινότητα και πρέπει να προστατεύονται με την ίδια αυστηρότητα όπως και εκείνα σε δημόσιους χώρους. Μόνο σε περιπτώσεις πραγματικά επείγουσας ανάγκης μπορεί να εγκριθεί άμεση παρέμβαση. Τα εργοτάξια οδικών έργων πρέπει να επιβλέπονται από το προσωπικό πρασίνου του δήμου, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι εκσκαφές και τα έργα υποδομής δεν προκαλούν ζημιές στις ρίζες των δέντρων.
Οι δημόσιες ανακοινώσεις σχετικά με οποιαδήποτε εργασία σε δέντρα πρέπει να τοποθετούνται τουλάχιστον μία εβδομάδα νωρίτερα.
Το κείμενο σε αυτές τις πινακίδες πρέπει να αναφέρει με σαφήνεια τη φύση των εργασιών που πρόκειται να εκτελεστούν.
Πριν από την έγκριση ή την υλοποίηση οποιουδήποτε έργου ανάπλασης που αφορά δέντρα, οι κάτοικοι της περιοχής πρέπει να ενημερώνονται τουλάχιστον έξι μήνες νωρίτερα, ώστε να υπάρχει χρόνος για τη διοργάνωση διαδικασιών δημόσιας συμμετοχής και διαβούλευσης.
Ο Δήμος οφείλει να συγκροτήσει ένα μόνιμο συμβουλευτικό όργανο για τους χώρους πρασίνου, ανοιχτό τόσο σε μεμονωμένους πολίτες όσο και σε τοπικές περιβαλλοντικές οργανώσεις.
Οι νέες φυτεύσεις πρέπει να σέβονται το υπάρχον απόθεμα αειθαλών δέντρων· οι θάμνοι και οι χαμηλοί θάμνοι μπορούν να χρησιμοποιούνται για τον εμπλουτισμό του τοπίου, αλλά σε καμία περίπτωση ως υποκατάστατα των δέντρων.
Όλες οι νέες φυτεύσεις πρέπει να διαθέτουν σύστημα άρδευσης.
Ο όρος «αντικατάσταση» —ως πρακτική συντήρησης— καταργείται. Ένα ώριμο δέντρο δεν μπορεί ποτέ να «αντικατασταθεί» πραγματικά από ένα νεαρό, ούτε ως προς τον άμεσο αντίκτυπο ούτε ως προς την οικολογική του αποτελεσματικότητα.
Ο όρος «συντήρηση», όταν αναφέρεται σε δέντρα, παύει να χρησιμοποιείται, καθώς ο όρος αυτός αφορά συνήθως άψυχα αντικείμενα και όχι έμβια όντα. Επιπλέον, ο όρος χρησιμοποιείται συχνά λανθασμένα· ενώ η «συντήρηση» (maintenance) υποδηλώνει «επένδυση σε κάτι που προορίζεται να διαρκέσει πολύ», επί του παρόντος χρησιμοποιείται σε δημόσιες ανακοινώσεις στη φράση «Εργασίες συντήρησης...» ...«συντήρηση», ενώ η πραγματική παρέμβαση είναι, στην ουσία, η υλοτομία.
Ο όρος «ανανέωση δέντρων» καταργείται, καθώς η αύξηση της δενδροκάλυψης δεν επιτυγχάνεται με την κοπή υγιών, ώριμων δέντρων, αλλά μέσω του εντοπισμού υποβαθμισμένων χώρων —όπως πάρκα και κήποι— που μπορούν να αποκατασταθούν με τη φύτευση πρασίνου.
Όροι όπως «τέλος ζωής» ή «τέλος κύκλου ζωής», όταν αφορούν δέντρα, καταργούνται.
Ο όρος «έλλειψη περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας», όταν αφορά δέντρα, καταργείται.
Η αύξηση της δενδροκάλυψης θα πραγματοποιείται σε υποβαθμισμένους χώρους που προορίζονται για αποκατάσταση —περιοχές όπου έχουν απομείνει μόνο κορμοί (πρέμνα) ή νεκρά δέντρα.
Η ταξινόμηση στην «Κατηγορία Δ» (που συνεπάγεται υλοτομία) θα καθορίζεται αποκλειστικά βάσει τεχνικών αξιολογήσεων και μετρήσεων με ειδικά όργανα, και όχι μόνο μέσω οπτικού ελέγχου.
Όλες οι αποφάσεις και οι διοικητικές πράξεις που αφορούν τα δέντρα πρέπει να είναι εύκολα προσβάσιμες για δημόσια διαβούλευση.
Η ανάλυση κόστους-οφέλους δεν θα εφαρμόζεται στα δέντρα, καθώς αυτά είναι απαραίτητα τόσο για την αισθητική του τοπίου όσο και για την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού.
Δεκαετίες παραμέλησης δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τη «θεραπεία» της εκτεταμένης, μαζικής υλοτομίας.
Σε περίπτωση που ένα δέντρο πρέπει να κοπεί λόγω αναπόφευκτων και επειγόντων ζητημάτων ασφαλείας, ολόκληρος ο κύκλος ζωής του —από τη στιγμή της απομάκρυνσής του και μετά— πρέπει να καταγράφεται, να παρακολουθείται και να επιβλέπεται από το προσωπικό του δήμου.
Τα φυτώρια οφείλουν να παρέχουν φυτά που διαθέτουν άθικτες κεντρικές ρίζες και βρίσκονται σε καλή κατάσταση υγείας.
Όλα τα ώριμα δέντρα που πληρούν τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό τους ως «μνημειακά» θα καταγράφονται, θα αναδεικνύονται και θα προστατεύονται, λειτουργώντας ως σημεία αναφοράς για εκπαιδευτικές, ψυχαγωγικές και επετειακές δραστηριότητες.
Σε κάθε γειτονιά θα συσταθεί ειδική επιτροπή για τη συνεργασία με τους κατοίκους σχετικά με τους δημόσιους χώρους πρασίνου. Μέσω τακτικών δημόσιων διαβουλεύσεων, η επιτροπή αυτή θα συντονίζει συγκεκριμένες προτάσεις και πρωτοβουλίες —σε συνεργασία με τους κατοίκους της περιοχής— με επίκεντρο την παρακολούθηση, τη φροντίδα και τη βιωσιμότητα αυτών των χώρων. Δημόσιοι χώροι πρασίνου. Μια πόλη που δεν είναι κατάλληλη για τα δέντρα, είναι ακόμη λιγότερο κατάλληλη για τους ανθρώπους και τα ζώα.
Οι μελλοντικές γενιές θα μαθαίνουν να αναγνωρίζουν την αξία των δέντρων —όπου κι αν βρίσκονται: στις πόλεις, στην ύπαιθρο, στα δάση ή στα άλση. Με τη γέννησή του, σε κάθε παιδί θα αντιστοιχίζεται ένα νέο δέντρο, ώστε να μπορούν να το επισκέπτονται, να βοηθούν τους δημοτικούς κηπουρούς στη φροντίδα του και να μεγαλώνουν πλάι του —καλλιεργώντας την αγάπη και τον σεβασμό για τον πολύτιμο, εύθραυστο πλανήτη μας, ο οποίος υπάρχει και παραμένει ζωντανός χάρη αποκλειστικά στα δέντρα και σε ολόκληρο τον απέραντο, περίπλοκο κόσμο των φυτών.
Εικονογράφηση: Fiorenza Adriano
Κείμενο: Fabrizia Laroma Fabrizia Jezzi
Alberi AMICI Firenze Q2
MANIFESTO DEI DIRITTI DELL' ALBERO.
Dichiarazione degli alberi per i cittadini
e dei cittadini per gli alberi.
Gli alberi sono un bene comune essenziale di dei cittadini e delle generazioni future.
L'albero e' un essere vivente indispensabile alla vita, non e' un elemento inanimato di arredo urbano.
Ogni albero della citta' ha il diritto di essere rispettato e di non essere maltrattato o sottoposto a sevizie.
A tal fine in ogni quartiere i cittadini si attiveranno per monitorare e segnalare le condizioni in cui ogni albero viene tenuto dall'Amministrazione e chiedere provvedimenti orientati alla tutela e alla sicurezza per gli alberi, le persone e le cose.
Ogni albero, se malato, ha il diritto di essere curato. Nessun albero sara' abbattuto senza aver messo in campo tutte le possibili strategie idonee al suo recupero e alla sua guarigione.
Ogni albero in citta' e fuori citta' ha diritto alla restituzione della propria aiuola con la specifica zona di rispetto e ha il diritto di essere liberato dall'asfalto al colletto, da pali, da lampioni e da qualsiasi oggetto possa nuocere alla sua esistenza e alla sua salute.
Le opere di riqualificazione urbana che interessano alberature dovranno essere di tipo conservativo in quanto gli alberi in nessun caso saranno considerati un ingombro di cantiere al riadeguamento di piazze e marciapiedi.
Gli alberi saranno considerati piu' importanti di qualsiasi tipo di lampione vecchio o nuovo.
Ogni albero ha il diritto di mantenere la sua forma naturale e di non essere capitozzato ne' potato drasticamente o in modo tale che si pregiudichi la sua salute e stabilita'. Sanzioni severe saranno previste per i responsabili di tali azioni.
I pini e le altre conifere hanno il diritto di non essere sottoposti a potatura se non di rami secchi, ritorti, pendenti. Altri interventi dovranno essere posti in essere solo in via emergenziale e in modo tale che cio' non comprometta le loro condizioni di vita e salute. Le potature con svuotamento della chioma saranno severamente vietate in quanto rendono i pini alti, instabili, pericolosi, indifesi contro il vento.
In nessuna zona della citta' si creeranno isole di calore con l'abbattimento di alberature e di alberate.
Un'attenta pianificazione dell'Amministrazione evitera' nel modo piu' rigoroso di desertificare e cementificare zone urbane, previa messa a dimora di giovani piante.
Senza gli alberi adulti, le giovani piante non sopravvivono all'eccesso di calore e a microclima insostenibile.
La messa a dimora di nuove piante dovra' essere eseguita da personale competente e specializzato. Non saranno messe in sede nella stessa aiuola di un albero abbattuto prima che l'aiuola stessa sia stata bonificata e rigenerata.
A tutela del patrimonio arboreo deve essere urgentemente ripristinato in ogni Comune l'Ufficio del Verde Pubblico con il Servizio dei Giardinieri comunali responsabili di specifiche zone in cui ogni quartiere verra' suddiviso. Il loro numero dovra' essere adeguato ad assicurare la cura di tutto il verde pubblico della citta'.
I privati non avranno procedure semplificate per l'abbattimento di alberi, in quanto anche gli alberi in proprieta' privata offrono molteplici doni ecosistemici alla collettivita' e sono da tutelare parimenti a quelli pubblici. Solo l'urgenza determinera' procedura immediata di intervento.
I cantieri stradali dovranno essere monitorati da addetti al Verde del Comune affinche' non si arrechi danno alle radici degli alberi con lavori di scavo e infrastrutture.
La segnaletica di avviso alla popolazione su interventi agli alberi deve essere posta almeno una settimana prima.
La dicitura dei cartelli di segnaletica deve dichiarare in modo chiaro la tipologia di interventi che si vanno a realizzare.
Prima di procedere alla delibera e all'esecuzione di progetti di riqualificazione che coinvolgono la presenza degli alberi, la cittadinanza residente deve essere informata almeno sei mesi prima in modo che si possano organizzare tavoli di coinvolgimento e di consultazione partecipata.
Il Comune deve dotarsi di una Consulta permanente del verde aperta alla cittadinanza e alle realta' associative ambientali operative nel territorio.
I nuovi impianti devono rispettare il patrimonio arboreo di sempreverdi ed evitare di scegliere al posto di alberi, arbusti e cespugli, essenze, che possono arricchire ma mai sostituire.
Tutte le nuove piante saranno dotate di impianto di irrigazione.
Il termine sostituzione come pratica di manutenzione sara' abolito. Un albero grande non potra' mai essere ovviamente 'sostituito' da un albero giovane, ne' per immediatezza di tempo ne' per efficacia ecologica.
Il termine manutenzione riguardo agli alberi sara' abolito in quanto si riferisce abitualmente a cose e non ad esseri viventi. Inoltre viene usato in modo improprio, in quanto manutenzione vuol dire "tenere in mano investendo su cio' che deve durare a lungo" mentre si usa sui cartelli di avviso l'espressione "Lavori di manutenzione" quando si interviene invece per abbattere.
Il termine rinnovo delle alberature sara' abolito, in quanto l'incremento non avverra' abbattendo alberi adulti sani, ma individuando luoghi degradati da recuperare a verde, parchi e giardini.
I termini "fine vita" o "fine carriera" riferiti ad un albero saranno aboliti.
Il termine "privo di efficacia ambientale" riferito ad un albero sara' abolito.
L'incremento arboreo avra' luogo in spazi degradati da recuperare, dove permangono ceppaie o alberi secchi.
La classe D/abbattimento sara' decisa solo mediante accertamenti e verifiche strumentali, non solo visive.
Tutte le delibere e le determine sugli alberi dovranno essere facilmente accessibili alla consultazione del cittadino.
Il rapporto costo/ beneficio non sara' applicato agli alberi, in quanto essenziali per la bellezza paesaggistica, la salute e il benessere della popolazione.
Decenni di incuria non potranno essere risolti con la 'cura' dell'abbattimento generalizzato e massivo.
La filiera dell'albero, se tagliato per motivi imprescindibili di urgenza e sicurezza, va tracciata, monitorata e seguita fino alla fine da personale comunale di controllo.
I vivai dovranno fornire piante che non abbiano il fittone reciso e siano in buono stato di salute.
Tutti gli alberi adulti con i criteri di monumentalita' verranno censiti, onorati e tutelati, divenendo meta di percorsi educativi, ricreativi e celebrativi.
Ogni quartiere si dotera' di una Commissione apposita di ascolto della cittadinanza in merito al Verde pubblico. Tale Commissione, in base alla consultazione periodica dei cittadini, coordinera' proposte e iniziative concrete in sinergia con i cittadini residenti per il monitoraggio, la cura e la vivibilita' del verde pubblico. Una citta' che non e' adatta agli alberi, lo e' ancor meno per gli esseri umani e per gli animali.
Le nuove generazioni saranno educate alla conoscenza del valore dell'albero ovunque l'albero si trovi, nelle citta', nelle campagne, nei boschi e nelle foreste. Ad ogni bambino, al momento della nascita, verra' assegnato un nuovo albero in modo che il bambino possa recarsi nel luogo dove si trova il suo albero, prendersene cura insieme ai giardinieri comunali e crescere con lui nell'amore e nel rispetto del nostro prezioso e fragile pianeta che esiste ed e' vivo solo grazie agli alberi e a tutto il vasto e complesso mondo delle piante.
Fiorenza Adriano illustrazione
Fabrizia Jezzi testo
