Και ενώ εμείς τσιμεντώνουμε ακόμη τα πεζοδρόμιά μας, δείτε τι κάνουν άλλες χώρες.
Η Λισαβόνα είναι πόλη-σφουγγάρι.
Το πλακόστρωτο από χειροποίητους κύβους ασβεστόλιθου και βασάλτη που καλύπτει σχεδόν κάθε πεζόδρομο της πόλης είναι από τις μεγαλύτερες διαπερατές επιφάνειες σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Οι πέτρες πατούν σε συμπιεσμένη άμμο και οι αρμοί ανάμεσά τους είναι γεμάτοι επίσης με άμμο. Το νερό της βροχής περνά από τις σχισμές, απορροφάται από το έδαφος και εμπλουτίζει τον υπόγειο υδροφορέα, αντί να φορτώσει το αποχετευτικό δίκτυο. Από το 1895 η τεχνική είναι υποχρεωτική σε κάθε νέα πλακόστρωση της πόλης. 130 χρόνια υποδομής-σφουγγαριού που κανείς δεν σχεδίασε με αυτόν τον σκοπό.
Το ίδιο πλακόστρωτο κρατά την πόλη πιο δροσερή. Οι διαπερατές επιφάνειες απορροφούν και αποθηκεύουν λιγότερη θερμότητα από την άσφαλτο και το τσιμέντο, και η υγρασία που μένει στο υπόστρωμα εξατμίζεται σιγά σιγά τις ζεστές μέρες. Οι πέτρες διαστέλλονται και συστέλλονται ελεύθερα χωρίς να σπάνε. Οι παλιές γειτονιές με πέτρινο πλακόστρωτο είναι μετρήσιμα πιο δροσερές από τις νεότερες περιοχές με στεγανές επιφάνειες.
Και βγαίνει φθηνότερο. Όταν χρειαστεί να σκάψει κάποιος για νερό, ρεύμα ή τηλεπικοινωνίες, οι πέτρες σηκώνονται με το χέρι, στοιβάζονται στην άκρη και ξαναστρώνονται στην ίδια θέση. Δεν κόβεται άσφαλτος, δεν σπάει μπετόν, δεν φεύγουν φορτηγά με μπάζα για τη χωματερή. Το υλικό κρατά για γενιές και ξαναχρησιμοποιείται ξανά και ξανά. Δεν χρειάζονται βαριά μηχανήματα ούτε μεγάλες εργολαβίες. Τα χρήματα πηγαίνουν σε μεροκάματα τεχνιτών και σε πέτρα από κοντινά λατομεία. Και κάθε κυβικό νερού που μένει στο έδαφος είναι ένα κυβικό που δεν χρειάζεται μεγαλύτερους αγωγούς ομβρίων, αντλιοστάσια και αποκαταστάσεις μετά από πλημμύρες.
Άλλες πόλεις φτάνουν στο ίδιο αποτέλεσμα με σχεδιασμένες πολιτικές και μεγάλο κόστος. Η Κοπεγχάγη αντικατέστησε στεγανές επιφάνειες σε δρόμους, χώρους στάθμευσης και πλατείες, στο πλαίσιο του σχεδίου της για τις ακραίες βροχοπτώσεις. Η Γουχάν και άλλες 30 κινεζικές πόλεις κάνουν υποχρεωτικές τις διαπερατές επιφάνειες. Η Μπολόνια αλλάζει τις τσιμεντωμένες πιάτσες της με διαπερατή πέτρα. Παντού η λύση κατασκευάζεται από την αρχή. Η Λισαβόνα την κληρονόμησε ως παραδοσιακή τέχνη.
Κάποτε το κάναμε κι εμείς. Τα καλντερίμια στα χωριά και οι πέτρινοι δρόμοι στις πόλεις ήταν στρωμένα στο χώμα και την άμμο, και το νερό έβρισκε τον δρόμο του προς τα κάτω. Στη Θεσσαλονίκη έχω δει με τα μάτια μου, σε σκαψίματα, ότι κάτω από την άσφαλτο βρίσκονται ακόμη οι γρανιτένιοι κυβόλιθοι, στρωμένοι με την ίδια λογική με τη Λισαβόνα. Τους σκεπάσαμε.
Σήμερα, ακόμη κι εκεί που ξαναβάζουμε κυβόλιθους ή καλντερίμι, συνήθως ρίχνουμε από κάτω τσιμέντο. Η πέτρα μένει μόνο για τη βιτρίνα, το νερό δεν περνά πουθενά, και χάνεται κάθε όφελος για την κλιματική προσαρμογή.
Έχουμε την πέτρα, τους μάστορες και την εμπειρία. Φτάνει να σταματήσουμε το αχρείαστο τσιμέντωμα.
