Το 1945, ο Wilhelm Reich - ψυχαναλυτής, επιστήμονας, επαναστάτης - έγραψε ένα βιβλίο (Το “Άκου, Ανθρωπάκο”) που δεν ήταν για να σε κάνει να νιώσεις καλά.
Ήταν για να σε κοιτάξει στα μάτια και να σου πει την πιο σκληρή αλήθεια που θα ακούσεις ποτέ: Εσύ, ο «μικρός άνθρωπος», είσαι υπεύθυνος για τη δυστυχία σου. Όχι οι πολιτικοί, όχι το σύστημα, όχι ο καπιταλισμός, όχι η τύχη. Εσύ.Επειδή επιλέγεις να είσαι σκλάβος. Επειδή φοβάσαι την ελευθερία. Επειδή προτιμάς την ασφάλεια της υποταγής από το ρίσκο της αυτονομίας. Ο Reich δεν σε κολάκευε - σε καθρέφτιζε. Και ο καθρέφτης έδειχνε κάτι φρικτό: έναν άνθρωπο που ουρλιάζει για ελευθερία, αλλά την τρέμει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
Ο Reich μιλούσε στον «ανθρωπάκο» - τον μέσο άνθρωπο, εσένα, εμένα, όλους μας. Αυτόν που κοιτάζει τους δυνάστες του και λέει «είναι φταίχτες οι πολιτικοί», αλλά τους ξαναψηφίζει. Αυτόν που λέει «το σύστημα με καταπιέζει», αλλά συμμορφώνεται με κάθε κανόνα του χωρίς αντίσταση. Αυτόν που κραυγάζει «θέλω ελευθερία», αλλά μόλις του τη δώσεις, πανικοβάλλεται και ζητάει ηγέτη να τον σώσει.
«Φοβάσαι την ελευθερία, ανθρωπάκο, γιατί η ελευθερία σημαίνει ευθύνη. Και εσύ δεν θέλεις ευθύνη - θέλεις κάποιον να σου πει τι να κάνεις». Ο Reich το είδε στον Χίτλερ, τον Στάλιν, σε κάθε δικτάτορα που ανέβηκε όχι με βία, αλλά με τη συγκατάθεση των μαζών. Γιατί οι μάζες δεν ήθελαν ελευθερία - ήθελαν ασφάλεια, τάξη, κάποιον να τις οδηγήσει.
Ο ανθρωπάκος μισεί όποιον του λέει την αλήθεια. Ο Reich το έζησε στο πετσί του. Τον έδιωξαν από τη Γερμανία, τον κατέστρεψαν στην Αμερική, καταδικάστηκε σε φυλακή όπου και πέθανε - όχι επειδή ήταν επικίνδυνος, αλλά επειδή έλεγε πράγματα που κανείς δεν ήθελε να ακούσει.
Του είπαν ότι ήταν τρελός, ότι οι ιδέες του ήταν παράλογες, ότι απειλούσε την κοινωνία. Και γιατί; Γιατί τόλμησε να πει: «Δεν είσαι θύμα - είσαι συνένοχος. Φτιάχνεις τους δικτάτορές σου. Τους ταΐζεις με τον φόβο σου, με την υποταγή σου, με τη σιωπή σου». Και αυτό το μήνυμα; Αυτό δεν το αντέχει κανείς. Γιατί είναι πιο εύκολο να κατηγορείς «αυτούς εκεί πάνω» παρά να κοιτάξεις στον καθρέφτη και να δεις το ρόλο σου στη δική σου σκλαβιά.
Ο Reich μίλησε για την «συναισθηματική πανούκλα» - τη νόσο του φόβου, της καταστολής, της αυτολογοκρισίας που έχει μολύνει ολόκληρες κοινωνίες. Μίλησε για το πώς οι άνθρωποι καταπιέζουν τα συναισθήματά τους, την ερωτικότητά τους, τη ζωντάνια τους - και καταλήγουν νευρωτικοί, θυμωμένοι, αυταρχικοί. Πώς αυτή η καταπίεση δημιουργεί ανθρώπους που λατρεύουν την εξουσία, που υποτάσσονται με χαρά, που καταδικάζουν οτιδήποτε ζωντανό και ελεύθερο.
«Δεν σε κάνει σκλάβο ο άλλος - σκλάβος γίνεσαι όταν σκοτώνεις τη ζωή μέσα σου». Και το βλέπουμε παντού: κοινωνίες γεμάτες ανθρώπους που δεν νιώθουν, που δεν ζουν, που απλά επιβιώνουν - και μετά αναρωτιούνται γιατί οι δικτάτορες ανθούν.
Και σήμερα; Σήμερα ο ανθρωπάκος είναι ακόμα εδώ. Ουρλιάζει για ελευθερία στα social media, αλλά φοβάται να μιλήσει αληθινά στη δουλειά του. Καταγγέλλει την τυραννία, αλλά φοράει μάσκα υποταγής κάθε μέρα. Θέλει δικαιοσύνη, αλλά δεν παίρνει ευθύνη για τίποτα.
Ο Reich το είπε: «Ανθρωπάκο, δεν θα σε σώσει κανείς. Ούτε ο Μαρξ, ούτε ο Φρόιντ, ούτε ο Χριστός. Μόνο εσύ μπορείς να σώσεις τον εαυτό σου - αν τολμήσεις να σταματήσεις να φοβάσαι τη ζωή».
Αλλά δεν τολμάμε. Γιατί η ζωή είναι επικίνδυνη. Η ελευθερία είναι τρομακτική. Και η ευθύνη είναι αβάσταχτη. Οπότε συνεχίζουμε να ζούμε σε κλουβιά που φτιάξαμε εμείς - και να φωνάζουμε ότι μας φυλακίζουν οι άλλοι.
Το “Άκου, Ανθρωπάκο” δεν είναι βιβλίο παρηγοριάς. Είναι καθρέφτης που σε δείχνει όπως είσαι - μικρό, φοβισμένο, υποταγμένο. Και το μόνο ερώτημα που μένει είναι: Θα το δεχτείς και θα αλλάξεις; Ή θα συνεχίσεις να παίζεις το θύμα ενώ είσαι συνένοχος στη δική σου φυλακή; Ο Reich πέθανε περιφρονημένος. Αλλά η φωνή του ακόμα ηχεί - και ακόμα κανείς δεν θέλει να την ακούσει. Γιατί η αλήθεια πονάει. Και ο ανθρωπάκος προτιμά το γλυκό ψέμα της θυματοποίησης από την πικρή αλήθεια της ελευθερίας.
Από Κωνσταντίνος Ζωχιός
